Irakli Parjiani

“Here comes the solar dream!” Galaktion Tabidze

At the end of the 1970s, which was still referred to as the era of socialism, various movements began to emerge in the stream of official Georgian art. Their specific features were at times determined by the influence of international art, at others by the growing non-conformist voices heard in the Soviet republics, sometimes by a desire to restore national traditions, and often by a combination of all these trends. The different movements were marked by a common denominator, namely the breaking of standards that were required by the official  ideology. The  conditionally  preserved  Soviet  principles could no longer combat the influx of diverse currents, and so the clandestine flowing processes came to the surface. Irakli Parjiani found himself surrounded by these processes; nonetheless he acted in a separate, silent way without participating in exhibitions and remaining invisible. Then all of a sudden he emerged into the art space of the 1980s, where his name began to shine like the light born in the dark caves of his works. He became a star, an involuntary leader, and the guide of a new progressive culture. Parjiani’s life lasted only 41 years. During this short period of time the artist’s remarkable work is displayed through his own unique style, which cannot be assessed according to previously-accepted standard criteria of genre or field. Parjiani introduces into Georgian art the position of a contemporary artist – an act manifested by the non-standard application of formal elements and the method of transfiguration. In his works, abstraction turns into a landscape configuration, still-life is painted as the “iconography” of a landscape, mythological and religious topics are created through new models of figurative composition and abstraction. The theme of metamorphosis, used simultaneously as  a concept and as a method of drawing, offers an infinite resource for the evolution and transformation of each living creature; the objects and surrounding world in the artist’s work are related to the main themes of death and resurrection. The global cultural processes and prevailing atmosphere that were manifested in European art in the form of international transavant-garde, developed in Georgian art in a completely stylistically defined way, beginning with the work of Irakli Parjiani. A new metaphorical system, the free flow of figures, neo-expressionism, a religious model of accessing eternal sources of transient objects or events, the free interpretation of various movements ranging from Romanticism to the Pre-Raphaelites, from Coptic-Byzantine iconography to modern stylization, and the new texture of color shaped an entire chain of transformations, which was introduced into the artistic system of the 1980s by Irakli Parjiani’s individual intensity and boldness, and transforming it into a completely new formation.

In 1978, when religion remained the subject of ideological prohibition and persecution, 28-year-old Irakli Parjiani started transcribing and illustrating the Gospels. He dedicated one year to the studies in calligraphy and ancient manuscripts at the Institute of Manuscripts, and later continued working on his selected theme for two years. He fully copied the Gospels of John and Mark and illustrated them, producing the book of Mark in bound form and the book of John unbound. Later, he created relatively few illustrations for the Gospel of Luke. In much the same way as the handwritten books from the Middle Ages, Parjiani’s version of the Gospel is a complete, finished manuscript decorated with miniatures, and elements of the headings and endings that combine into a single traditional and innovative work. The text is structured like a rosary – demonstrating the artist’s diligence, as if he uses the text for praying while writing. The text of the Gospel of John is enriched with miniatures and individual images that resemble ruby, amber, emerald, turquoise, and purple gemstones scattered among the orderly structured lines. The book creates the illusion of a flourishing plant, where the text is formed through the stems, branches, and entangled roots. The miniatures dispersed on the paper represent open flowers and fruits that pulsate with internal energy. In this work the sensation of the illusion of a living object is very strong. This is the point of departure for Parjiani’s entire oeuvre, reviving visual objects, turning them into “icons,” keeping them on the verge of transformation, giving them a soul, melting them in space and transforming them into the light. According to the artist “all matters represent condensed light.” His position of creating any object, character, space through the materialization of light supports the argument for the existence of the universe thanks to divine will. As such, all fields of his work: “metaphysical landscapes,” the compositions of “the encounters,” flowers, still-lives, portraits, the Berlin Cycle, and sketches are all produced based on this principle and offer a unified system of symbols, where the impulse of reviving, shape-shifting and breathing matter, capturing the soul of the object are elevated through the vibration of color, light and line to such an extent that each of the elements seems to explode in front of our eyes with the energy of transformation, at the same time abandoning their own meaning and turning into a different substance. We are convinced of the existence of an invisible world, and the mission of the artist to introduce it to us – an act that Parjiani performs in a virtuous manner.

Parjiani’s Gospels simultaneously exude the scent of the Middle Ages, and in parallel bear the features of modern culture, uniting in one the canonical iconography of hand-written religious books with the independent interpretations of the artist. It is incredible that Soviet Georgia allowed the creation of a unique version of the Gospel that has no analogue. Parjiani acts like a copyist of the Medieval Gospels

– a feature he may have inherited from his ancestors of the school of copyists in Svaneti. This is the only occurrence of copying and illustrating the Gospel in Georgian painting since the Middle Ages. This act becomes even more remarkable when we recall that in the Soviet Union, working on the Gospel was dangerous for an artist, and the presentation of such a book remained completely unimaginable in the existing environment at that time.

Parjiani’s work starts with illustrations of the Gospels and ends with the Berlin Cycle, in between he created a diversity of miniatures and monumental paintings. The artist unites the ideas, motives, and concepts of these two cycles, perfecting them through the application of his methods, knowledge, and mastery.

‘My miniatures can be considered as studies for larger paintings. My dream is to fulfill this idea,’ the artist said in Berlin, where he had the opportunity to achieve his goal. He immediately began working, and transferred ‘Adam and Eve,’ ‘The Annunciation’ and ‘The Crucifixion’ to a large canvases.

‘Concerning the recurrence of themes, I treat them as meditations. When I think I am through with the theme of the Annunciation, the more variations I paint the fresher ideas crop up and it has become an endless, inexhaustible theme in my work. Concentration on one theme for its profound conceptualization and perception is by far more important to me than rapid progression or variety.’

Irakli Parjiani created a series of paintings called ’The Berlin Cycle’ in Berlin between 1989 and 1990, a year before his death. The cycle is the final stage of his life. It includes religious compositions, landscapes, and abstractions, and showcases all the trends he had followed throughout his artistic career. By that time, the artist had already created a series of portraits and flowers, illustrations for the Gospel, Goethe’s ‘Faust,’ Homer’s ‘Odyssey,’ Galaktion Tabidze’s poetry, and Georgian and German myths and fairy tales. His previous work featured various series of compositions around the themes of ‘Annunciation,’ ‘Crucifixion,’ ‘Adam and Eve,’ ‘Abstractions,’ and a ‘Boat’ cycle.

As a plant gathers vital energy towards the end of the season and appears in full bloom, so ‘The Berlin Cycle’ is the crown of Parjiani’s creative work. It is a large-scale project in terms of the number and sizes of the paintings, their subject matter, the manner of execution, and the emotions they convey. They constitute the final stage, the culmination of the artist’s awareness of the world. They are solemn concluding manifestations of shared knowledge and experience. Moreover, they reflect the final stage of the artist’s life in this world, and even suggest the conscious anticipation of his possible transition to the next world. The messages they convey are the peak of emotional strain, at the boundary between existence and non-existence.

The background to the painted images is an area of light that sets off the bodies and elements as if reflected in water – their weight, material nature, and concreteness is lost. The paintings feature the appearance of images and at the same time, question their materialness. The manner of execution resembles ripples on the surface of water. The space of the paintings is composed with streams of light and the gleaming objects they reflect. Their physical essence evokes the impression of precious crystal. The painter depicts different ‘matter.’ From the world of physical objects, he transcends to the world of concepts. In the paintings, transcendence is rendered through religious themes. With the help of this radiant, festive scene, the artist seems to allude to the supremacy of the other world.

Irakli Parjiani’s works – paintings, graphic works, illustrations, manuscripts, and sketches are all filled with the desire to take us on a journey ensuing beyond the existing reality. The artist strove to show us the great and hidden secrets of existence, to fill our souls with the colors and radiant energy of the universe, to communicate with us through precarious and tense emotions the stories of the hardships of everyday life. He undertook to relate critical encounters using mythological or religious narratives, sharing the creatures’ resources such as stones, plants, and other diverse elements – not only in their material manifestation but in a symbolic sense as well. Irakli Parjiani is not merely a guide on the earth; he pitches the public into different spaces, attracting them with beauty and light. He employs the methods of sharing a secret and operates through the manipulation of a magical enchantment: his world, which is full of mysteries and hidden knowledge, is mesmerizing and resembles a dream. In Georgian art, his name is associated with the rehabilitation and transformation of religious paintings. All trends, motifs, themes, characters, or systems of symbols eventually merge into religious drawings, creating an independent individual model of his creativity. Irakli Parjiani is an amazing figure of Georgian art, who combined traditional and contemporary cultural systems, accumulated hidden knowledge about the universe, interpreted symbols and dreams, and the eternal themes of life and death, who “traveled” through metaphysical landscapes and painted the light. In the terrible realities of Georgia at the end of the 20th century, he managed to create a universe full of hidden tragedy, mysticism, the inevitability of vanity, and, at the same time, a celebratory presentation of life, which unites the aspects of light and beauty that are associated with eternal values. And, most importantly, thanks to his works he manages to convince us of their supremacy.

Baia Tsikoridze

ირაკლი ფარჯიანი “აი, რა მზის სიზმარია!” გალაკტიონ ტაბიძე

მეოცე საუკუნის 70-იანი წლების ბოლოს, რომელსაც ჯერ კიდევ სოციალიზმის ეპოქა ერქვა, საქართველოში, ოფიციალური ხელოვნების ნაკადში სხვადასხვა მიმდინარეობები გაჩნდა. მათ სპეციფიკას ხან საერთაშორისო ხელოვნების ზეგავლენა განსაზღვრავდა, ხან საბჭოეთის ქვეყნებში აღმოცენებული ნონკონფორმისტული პოზიცია, ზოგჯერ ეროვნული ტრადიციების აღდგენის სურვილი, ხშირად კი – ამ ტენდენციების ერთობლიობა. ამ განსხვავებული მიმდინარეობებისთვის საერთო იმ სტანდარტის რღვევა იყო, რასაც ოფიციალური იდეოლოგია ითხოვდა. პირობითად შენარჩუნებული საბჭოთა სტილი სხვადასხვა დინებების მოზღვავებას ვეღარ უძლებდა და ფარულად მიმდინარე პროცესები თვალსაჩინო ხდებოდა. ამ პროცესების შუაგულში დგას ირაკლი ფარჯიანი – ის განცალკევებით, უხმაუროდ მოქმედებს, არ მონაწილეობს გამოფენებში, უჩინარია. შემდეგ უეცრად ჩნდება. როგორც სინათლე ელვარებს მისი ნახატების მრუმე მღვიმეებიდან, ისე ამობრდღვიალდება მისი სახელი 80-იანი წლების სახელოვნებო სივრცეში და ფარჯიანი ახალი, პროგრესული კულტურის ვარსკვლავი, მეგზური და უნებლიე ლიდერი ხდება. მისი შემოქმედება, აკადემიის დასრულებიდან გარდაცვალებამდე, 17 წელს მოიცავს, სიცოცხლე – 41 წელს და ამ ხანმოკლე პერიოდში მხატვრის გასაოცარ მოღვაწეობას მისივე ნამუშევრები გვაცნობს, რომელთა სპეციფიკაცია შეუძლებელია იმ სტანდარტული ჟანრული თუ დარგობრივი დეტერმინიზაციით, რაც მანამდე იყო მიღებული. ფარჯიანს ქართულ ხელოვნებაში შემოაქვს თანამედროვე არტისტის პოზიცია, რაც ფორმალური ელემენტების არასტანდარტულ გამოყენებაში ვლინდება, და ასევე ტრანსფიგურაციის მეთოდი. მის ნამუშევრებში აბსტრაქცია ლანდშაფტის კონფიგურაციაში გადადის, ნატურმორტი პეიზაჟის იკონოგრაფიით იხატება, მითოლოგიური და რელიგიური თემისთვის ფიგურატიული კომპოზიციების და აბსტრაქციების ახალი მოდელები იქმნება. მეტამორფოზის თემა, ერთდროულად ნახატის კონცეფციად და მეთოდად გამოყენებული, ყოველი სულდგმულის, საგნის თუ გარემომცველი სამყაროს ცვლილებისა და გარდაქმნის უშრეტ რესურსს ითვალისწინებს და მხატვრის შემოქმედების მთავარ იდეას – გარდაცვალებისა და აღდგომის თემას უკავშირდება. ამ პერიოდის მსოფლიო კულტურაში მიმდინარე პროცესები და ატმოსფერო, რაც ევროპულ ხელოვნებაში ინტერნაციონალური ტრანსავანგარდის სახით დაფიქსირდა, საქართველოში, სტილისტურად სრულიად განსაზღვრული ფორმით, სწორედ ირაკლი ფარჯიანის შემოქმედებით დაიწყო. ახალი სახისმეტყველება, თავისუფალი ფიგურატიულობა, ნეოექსპრესიონიზმი, წარმავალი საგნებისა თუ მოვლენების მარადიულ პირველწყაროებში წვდომის რელიგიური მოდელი, სხვადასხვა მიმდინარეობათა თავისუფალი ინტერპრეტაცია – რომანტიზმიდან პრერაფაელიტებამდე, კოპტურ – ბიზანტიური ხატწერიდან მოდერნის სტილიზაციამდე, ფერის და ფაქტურის ახალი ტექსტურა

– ტრანსფორმაციათა მთელი ეს ჯაჭვი ირაკლი ფარჯიანს ინდივიდუალური სიმძაფრით და გაბედულებით შემოაქვს 80-იანი წლების მხატვრულ სისტემაში და სრულიად გარდაქმნის მას ახალ ფორმაციად.

1978 წელს, 28 წლის ასაკში, იმ დროს, როცა რელიგია იდეოლოგიური აკრძალვის და დევნის საგანია, ირაკლი ფარჯიანი სახარებების გადაწერას  და  ილუსტრირებას  იწყებს. ერთი წელი ხელნაწერთა ინსტიტუტში საგანგებოდ სწავლობს კალიგრაფიას და ძველ ხელნაწერებს, შემდგომ კი ორი წელი განუწყვეტლივ მუშაობს ამ თემაზე. იოანეს და მარკოზის სახარებებს გადაწერს მთლიანად  და  ასურათებს  მათ;  მარკოზს  აკინძული  სახით  ტოვებს, იოანეს – აუკინძავი სახით; მოგვიანებით, ლუკას სახარებისთვის მხოლოდ რამდენიმე ილუსტრაციას ქმნის. შუა საუკუნეების ხელნაწერი წიგნების მსგავსად შესრულებული სახარების ფარჯიანისეული ვერსია წარმოადგენს მთლიან, დასრულებულ ხელნაწერ ტექსტს, რომელიც გაფორმებულია მინიატურებით, თავსართებისა და ბოლოსართების დეკორით და ერთდროულად ტრადიციულიცაა და ნოვატორულიც. ტექსტი კრიალოსანივით არის აწყობილი. მის შესრულებაში ისეთი გულმოდგინეობა იგრძნობა, თითქოს ამ ტექსტით ლოცულობს წერის პროცესში. იოანეს სახარების ტექსტში ძვირფასი თვლების ელვარებით ბრწყინავს ლალისფერი, ქარვისფერი, ზურმუხტისფერი, ფირუზისფერი, ლაჟვარდისფერი მინიატურები და ცალკეული გამოსახულებები – მიმობნეული სტრიქონების მწყობრ სტრუქტურაში. წიგნი მთლიანად აყვავებული მცენარის ილუზიას ქმნის, სადაც ტექსტი თითქოს ამ მცენარის ღეროებია, რტოებია, ორნამენტივით ჩახლართული ფესვებია; ხოლო ფურცელზე გაფანტული მინიატურები – გაშლილი ყვავილები და ნაყოფებია, მათში განფენილი ენერგიით რომ პულსირებენ.

და ეს შეგრძნება – ცოცხალი ობიექტის ილუზია ძალიან ძლიერია. აქ იწყება და შემდგომში ფარჯიანის მთელ შემოქმედებას მოიცავს მისი ეს უნარი – გააცოცხლოს ვიზუალური ობიექტი, „ხატად“ აქციოს, გარდასახვის ზღვარზე ამყოფოს, გაასულიეროს, გაალღოს სივრცეში, სინათლედ გარდაქმნას. „ყოველგვარი მატერია – შედედებული სინათლეა“ – წერდა მხატვარი და მისი პოზიცია – სინათლის მატერიალიზაციით შექმნას ნებისმიერი ობიექტი, საგანი, პერსონაჟი, სივრცე – სამყაროს ღვთაებრივი ნებით არსებობის არგუმენტაციას გამოხატავს. ამიტომ მისი შემოქმედების ყველა მიმართულება – „მეტაფიზიკური ლანდშაფტები“, „შეხვედრების“ კომპოზიციები, ყვავილები, ნატურმორტები, პორტრეტები, „ბერლინის ციკლი“, ჩანახატები – წარმოებულია ამ პრინციპით, ერთიანია, სიმბოლოთა ერთნაირ სისტემას ეყრდნობა და ყველგან ეს იმპულსი – მატერიის გაცოცხლების, მეტამორფოზის და სუნთქვის, საგნის სულიერების მოხელთების, ისეთ რანგშია აყვანილი ფერის, სინათლის, ხაზის ვიბრაციით, რომ თითოეული მათგანი ჩვენ თვალწინ თითქოს ფეთქდება გარდასახვის ენერგიით, საკუთარი მნიშვნელობის ფაზიდან გამოდის და სხვა სუბსტანციად გარდაიქმნება. ვრწმუნდებით, რომ ჩვენ იქით უჩინარი სამყაროა და მასზე ჩვენთვის თვალის ახელა მხატვრის მისიაა, რომელსაც ის ვირტუოზულად ასრულებს.

ფარჯიანის „სახარებები“ შუა საუკუნეების სურნელით სუნთქავს და, ამავდროულად, თანამედროვე კულტურის ნიშნებს ატარებს. აქ თანაარსებობს ხელნაწერი რელიგიური წიგნის კანონიკური იკონოგრაფია და მხატვრის საავტორო ინტერპრეტაცია. საოცარია, რომ საბჭოთა საქართველოში იქმნება სახარების უნიკალური ვერსია, რომლის ანალოგიც დღემდე არ არსებობს. ფარჯიანი შუა საუკუნეების სახარების გადამწერთა მსგავსად მოქმედებს – შესაძლოა, მისი წინაპრების, რადგან სვანეთში გადამწერთა სკოლა არსებობდა. შუა საუკუნეების შემდეგ, ეს არის სახარების გადაწერის და ილუსტრირების ერთადერთი ფაქტი ქართულ მხატვრობაში. ეს მოვლენა მით უფრო საყურადღებოა, თუ გავიხსენებთ, რომ სახარებაზე მუშაობის პროცესი საბჭოთა სინამდვილეში სახიფათო იყო მხატვრისთვის, ასეთი წიგნის პრეზენტაცია კი – სრულიად წარმოუდგენელი.

სახარების ილუსტრაციებით იწყებს და „ბერლინის ციკლით“ ასრულებს ფარჯიანი თავის შემოქმედებას და მათ შუალედში – მინიატურებიდან მონუმენტურ ფერწერამდე – ქმნის მრავალფეროვნებას, რომელიც ამ ორი ციკლის იდეებს, მოტივებს, კონცეფციას მოიცავს და რაც მხატვარს მისეული მეთოდით, ცოდნითა და ოსტატობით სრულყოფილებამდე მიჰყავს.

„ჩემი მინიატურები დიდი ფერწერული ტილოების ესკიზებად შეიძლება ჩაითვალოს. ვოცნებობ, რომ ოდესმე ეს ჩანაფიქრი განვახორციელო“ – ამბობდა მხატვარი და ბერლინში, სადაც მას ამ ჩანაფიქრის განხორციელების შესაძლებლობა მიეცა, ის დაუყოვნებლივ იწყებს ამ იდეის ხორცშესხმას, დიდ ტილოებზე გადააქვს „ადამი და ევა“, „ხარება“, „ჯვარცმა“.

„რაც შეეხება თემების განმეორებადობას, ეს მედიტაციასავით არის ჩემთვის. მგონია, რომ ამოვწურე, ვთქვათ, „ხარების“ თემა, მაგრამ რაც უფრო მეტ ვარიაციას ვხატავ, მით მეტი ახალი იდეა ჩნდება და ეს უკვე დაუსრულებელ, ამოუწურავ თემად იქცა ჩემს შემოქმედებაში. ერთ თემაზე ამგვარი კონცენტრაცია, ამ თემის სიღრმისეული გააზრებისა და შემეცნებისათვის, ბევრად უფრო მნიშვნელოვანია ჩემთვის, ვიდრე თემათა სწრაფი მონაცვლეობა და მრავალფეროვნება“.

ირაკლი ფარჯიანის ფერწერული ნამუშევრების სერია, სახელწოდებით „ბერლინის ციკლი“ 1989-1990 წლებში შეიქმნა, ბერლინში, მხატვრის გარდაცვალებამდე ერთი წლით ადრე. ეს ციკლი მხატვრის შემოქმედების ფინალური ეტაპია და ნამუშევრები, რელიგიური კომპოზიციების, ლანდშაფტების და აბსტრაქციების სახით, მის შემოქმედებაში მანამდე არსებულ ყველა ნაკადს აერთიანებს. ამ დროს უკვე შექმნილია პორტრეტების და ყვავილების სერია, გოეთეს „ფაუსტის“, ჰომეროსის „ოდისეას“, ქართული და გერმანული ზღაპრების, გალაკტიონ ტაბიძის პოეზიის ილუსტრაციები; „ხარების“, „ჯვარცმის“, „ადამი და ევას“ ცნობილი კომპოზიციები, „ნავების“ ციკლი, მეტაფიზიკური ლანდშაფტები და აბსტრაქციები. გადაწერილი და დასურათებულია სახარება.

როგორც მცენარე იკრებს, სეზონური ციკლის ბოლოს, სასიცოცხლო ენერგიას და ყვავილებით ირთვება, ასევე გვირგვინდება „ბერლინის ციკლით“ ირაკლი ფარჯიანის შემოქმედება. მასშტაბური პროექტია – არა მხოლოდ სურათების რაოდენობით, ფორმატით, არამედ თემით, კონცეფციით, შესრულებით, ემოციის კონცენტრაციით… ამ სამყაროში მხატვრის ყოფნის ფინალური ეტაპია, სამყაროს შესახებ მისი პერსონალური ცოდნის, დამოკიდებულების, ემოციის გამოვლენის შესაძლებლობაა – მისთვის დამახასიათებელი ვირტუოზული შესრულებით. ცოდნის და გამოცდილების გაზიარების საზეიმო და დასკვნითი მანიფესტაციაა. ამ ნამუშევრებში მათი ავტორის სხვა სამყაროში შესაძლო გადანაცვლების თითქოსდა გაცნობიერებული მოლოდინიც იგრძნობა. ალბათ ამიტომაა, რომ ყველაფერი, რაც ამ სურათებშია გადმოცემული, ემოციური დაძაბულობის პიკზეა, არსებობა – არარსებობის ზღვარზეა. სურათების არე სინათლის სივრცეა, რომელიც ისე მოიცავს სხეულებსა და საგნებს, როგორც წყალი მასში არეკლილ ობიექტებს და წონას, მატერიალურობას და კონკრეტულობას უკარგავს მათ. მხატვარი, ერთდროულად, ობიექტის რეალურ სახესაც აფიქსირებს და, ამავე დროს, მის მატერიალურ რეალურობაშიც შეაქვს ეჭვი. ფაქტურულადაც, სურათის სიბრტყე წყლის ზედაპირის ვიბრირების მსგავსია. სივრცე სინათლის დინებით არის კონსტრუირებული, მასში არეკლილი მანათობელი ობიექტებით, რომელთა სხეულებრიობა ძვირფასი კრისტალის შთაბეჭდილებას იწვევს. ანუ სხვა მატერიას ხატავს, ფიზიკური ობიექტების სამყაროდან იდეების სამყაროში გადადის, რომლის ტრანსლირებას რელიგიური თემით ახორციელებს. თითქოს ამ მანათობელი, საზეიმო სანახაობით სხვა სამყაროს უპირატესობას გვამცნობს.

მხატვრის შემოქმედება – ფერწერა, გრაფიკული ჩანახატები, ილუსტრაციები – ყველაფერი განმსჭვალულია სურვილით, გაგვიყვანოს რეალობიდან – იმ წიაღიდან, სადაც ვიმყოფებით, თვალი აგვიხილოს არსებობის ფარულ და უდიდეს საიდუმლოებებზე, სამყაროს ფერადოვნებით და მანათობელი ენერგიით აგვივსოს სული, საშიში და დაძაბული ემოციით გვიამბოს ყოფიერების სირთულეებზე, საბედისწერო შეხვედრებზე, მრავლისმეტყველ მზერაზე; გამოიყენოს ამისთვის მითოლოგიური ან რელიგიური ნარატივი; გვაზიაროს ქმნილებათა – ქვების, მცენარეების, სხვადასხვა საგნების რესურსს, არა მხოლოდ მათ მატერიალურ გამოვლენაში, არამედ დატვირთოს და აამეტყველოს ისინი სიმბოლური მნიშვნელობით. ის მეგზურია – და არა მხოლოდ დედამიწაზე; სივრცეში გვაგდებს; სილამაზით, სინათლით გვიტყუებს; საიდუმლოს გაზიარების მეთოდს იყენებს; მოჯადოების მანიპულაციით მოქმედებს. საიდუმლოებებით და ფარული ცოდნით განმსჭვალული მისი სამყარო მიმზიდველია და სიზმრისეული. ქართულ ხელოვნებაში მის სახელს უკავშირდება რელიგიური მხატვრობის რეაბილიტაცია და ტრანსფორმაცია. ფარჯიანის მხატვრობის ყველა მოტივი, თემა, პერსონაჟი თუ სიმბოლოთა სისტემა, საბოლოოდ, რელიგიურ მხატვრობაში იყრის თავს და ეს მიმართულება მისი შემოქმედების საავტორო მოდელს ქმნის. ის არის განსაცვიფრებელი ფიგურა ქართულ ხელოვნებაში – ტრადიციული და თანამედროვე კულტურის სისტემების გამაერთიანებელი, სამყაროს შესახებ ფარული ცოდნის მატარებელი, მეტაფიზიკურ ლანდშაფტებში მოგზაური, სიკვდილ-სიცოცხლის მარადიული თემის, სიმბოლოების და სიზმრების ინტერპრეტატორი, სინათლის მხატვარი. საქართველოში, მე-20 საუკუნის დასასრულის საზარელ რეალობაში, მან შეძლო შეექმნა სამყარო, განმსჭვალული ფარული ტრაგიზმით, მისტიციზმით, ამაოების გარდაუვალობით და, ამავე დროს, სიცოცხლის სადღესასწაულო პრეზენტაციით, სინათლის და მშვენიერების იმ კატეგორიებით, რომელიც მარადიულ ფასეულობებს უკავშირდება. და, რაც მთავარია, მან თავისი შემოქმედებით შეძლო, დავერწმუნებინეთ მათ უპირატესობაში.

ბაია წიქორიძე